TARİHÇE

Avrupa Futbol Şampiyonası tam 'resmi' olmadan ilk kez 1956'da gerçekleştirildi. Turnuvanın düzenlenmesi için en büyük girişimi o zamanın Fransız Futbol Federasyonu Sekreteri Henri Delanuay yaptı. Delanuay'ın girişimleri ve organizasyonu sonucu turnuva resmiyet kazandı ve ilk şampiyonada final Delanuay adına düzenlendi.

Avrupa Futbol Şampiyonası 1960'dan beri UEFA tarafından 4 yılda bir düzenlenen bir futbol organizasyonudur. 1980 yılına kadar maçlar ayrı şehirlerde, final ise UEFA'nın belirlediği bir yerde oynanıyordu. Turnuva bu yıldan sonra UEFA tarafından daha önce belirlenen ülkede gerçekleşti ve tüm maçlar aynı ülkede oynandı. 1980'e kadar oynanan 3. lük 4. lük maçları da bu tarihten sonra gerçekleştirilmedi.

İlk şampiyonada finale ev sahipliğini Fransa yaptı. Türkiye elemelerde Romanya'ya iki maçta da yenilerek finallere katılma şansı kazanamadı. 1960'da Paris'de oynan finalde Sovyetler Birliği ile Yugoslavya arasında oynandı. Sovyetler Birliği uzatmalara giden müsabakayı 2-1 kazandı ve Avrupa Futbol Şampiyonası tarihinde ilk kez kupaya uzanan takım oldu.

Yugoslavya'nın tek golünü kaydeden Milan Galiç ise halen daha kırılmamış bir rekora imza attı. Galiç turnuvada oynadığı 10 maçta da gol atarak müthiş bir rekora imza attı.

1960 AVRUPA FUTBOL ŞAMPİYONASI

KATILAN TAKIMLAR:

SSCB
Macaristan
Polonya
İspanya
Danimarka
Çekoslavakya
Romanya
Türkiye
Fransa
Yunanistan
Norveç
Avusturya
Yugoslavya
Bulgaristan
Doğu Almanya
Portekiz

ÇEYREK FİNAL:

SSCB walk over İspanya
Fransa (5 - 2) (4 - 2) Avusturya
Romanya (0 - 2) (0 - 3) Çekoslavakya
Portekiz (2 - 1) (1 - 5) Yugoslavya


YARI FİNAL:

Sovyetler Birliği 3-0 Çekoslavakya
Yugoslavya 5-4 Fransa

ÜÇÜNCÜLÜK:

Çekoslavakya 2-0 Fransa

FİNAL:

Sovyetler Birliği 2-1 Yugoslavya (Uzatmalarda)

--------------------

EV SAHİPLERİNİN YÜZÜ GÜLÜYOR

1964 şampiyonası ise o sıra yaşanan savaş ve politik durumlardan ötürü çok sağlıklı bir turnuva olmadı. Yunanistan'ın Ermenistan'da mücadeleye çıkmak istememesi buna örnek sayılabilir. Final ev sahibi ekip İspanya ile Sovyetler Birliği arasında oynandı. İspanya Madrid'deki finalde Sovyetler Birliği'ni 2-1 mağlup ederek mutlu sona ulaştı.

1964 AVRUPA FUTBOL ŞAMPİYONASI

İspanya
Kuzey İrlanda
İrlanda
Avusturya
Doğu Almanya
Macaristan
Bulgaristan
Fransa
SSCB
İtalya
Yugoslavya
İsveç
Danimarka
Arnavutluk
Hollanda
Luksemburg

ÇEYREK FİNAL:

İspanya (5 - 1) (2 - 0) İrlanda
Fransa (1 - 3) (1 - 2) Macaristan
İsveç (1 - 1) (1 - 3) SSCB
Luksemburg (3 - 3) (2 - 2) (0 - 1) Danimarka

YARI FİNAL:

İspanya 2 - 1 (Uzatmalarda)
SSCB 3 - 0 Danimarka

ÜÇÜNCÜLÜK:

Macaristan 3 - 1 Danimarka (Uzatmalarda)

FİNAL:

İspanya 2 - 1 SSCB

------------

Avrupa Futbol Şampiyonası 1968'den sonra isim değiştirdi. Turnuva UEFA'nın yönetimine girdi ve UEFA Avrupa Futbol Şampiyonası olarak adlandırıldı. Bu yıl ile birlikte turnuvanın formatı da değişti. Turnuvaya katılan takım sayısı arttırıldı. Turnuvaya katılan takımlar 8 gruba ayrıldı. Grupları ilk iki sırada bitiren takımlar birbirleriyle karşılaştı ve ardından çeyrek finale kalan takımlar çift maç usülü mücadele ettiler.

1968'de turnuvanın sonunda kupaya uzanan takım finale ev sahipliği yapan ekip olacaktı. Roma'da düzenlenen finalde İtalya'nın rakibi Yugoslavya'ydı. Turnuvanın değişen formatı ve rövanş usülü karşılaşma 'final' için de geçerliydi. Finalin ilk maçı 1-1 berabere bitti. Final aynı yerde iki gün sonra oynandı. İkinci maçta İtalya 2-0 kazanarak Avrupa Şampiyonu oldu.

1968 AVRUPA FUTBOL ŞAMPİYONASI

KATILAN TAKIMLAR:

Bulgaristan
İtalya
Macaristan
Sovyetler Birliği
İngiltere
İspanya
Fransa
Yugoslavya

ÇEYREK FİNAL:

Bulgaristan 3 - 2 (0 - 2) İtalya
Macaristan 2 - 0 (0 - 3) Sovyetler Birliği
İngiltere 1 - 0 (1 - 2) İspanya
Fransa 1 - 1 (1 - 5) Yugoslavya

YARI FİNAL:

İtalya 0 - 0 Sovyetler Birliği (Para atışı)
Yugoslavya 1 - 0 İngiltere

ÜÇÜNCÜLÜK MAÇI:

İngiltere 2 - 0 Sovyetler Birliği

FİNAL:

İtalya 1 - 1 Yugoslavya (Uzatmalar)
İtalya 2 - 0 Yugoslavya

----------------------

PANENKA'NIN PENALTISI

1972 UEFA Avrupa Futbol Şampiyonası'nda final Belçika'da oynandı. O yıllarda Dünya Futbolu'nda tam anlamıyla bir Batı Almanya üstünlüğü vardı. Turnuvaya damgasını vuran isim Batı Almanya'ya Sovyetler Birliği ile oynanan final maçında 2 gol birden atan Gerd Müller'di.

Finalde Yugoslavya'yı sahadan silen Batı Almanya, maçı 3-0 kazanıyor ve turnuvayı 4 gol ile gol kralı olarak tamamlayan Gerd Müller bir efsane olarak futbol tarihinde yerini alıyordu. Müller'in yanında bu şampiyonada Franz Beckenbauer de futbolseverler ile tanıştı. Batı Almanya 1970 Dünya Kupası'nı kaldırdıktan sonra Avrupa Şampiyonluğu'nu da elde edince bu alanda Dünya Kupası'nın ardından Avrupa Şampiyonu olan tek takım ünvanını elde etti.

1972 AVRUPA FUTBOL ŞAMPİYONASI

KATILAN TAKIMLAR:

Romanya
Macaristan
İngiltere
Sovyetler Birliği
Belçika
İtalya
Yugoslavya
Batı Almanya

ÇEYREK FİNAL:

İngiltere (1 - 3) (0 - 0) Batı Almanya
İtalya (0 - 0) (2 - 1) Belçika
Macaristan (1 - 1) (2 - 1) Romanya
Yugoslavya (0 - 0) (0 - 3) Sovyetler Birliği

YARI FİNAL:

Batı Almanya 2 - 1 Belçika
Sovyetler Birliği 1 - 0 Macaristan

ÜÇÜNCÜLÜK MAÇI:

Belçika 2 - 1 Macaristan

FİNAL:

Batı Almanya 3 - 0 Sovyetler Birliği

-------------------------

Avrupa Futbol Şampiyonası'nın 5. ayağında (1976) final Yugoslavya'da düzenlendi. Oldukça gollü geçen ve maç başına gol ortalaması 4.25 gol olan turnuvada finalde yine son şampiyon Batı Almanya vardı. Batı Almanya'nın rakibi Çekoslavakya'ydı . Çekler turnuva başı hemen hemen hiç şans verilmeyen bir takım olarak gösteriliyordu ve tüm otoriteleri yanılttılar.

Çekler 25. dakikada Batı Almanya karşısında durumu 2-0'a getirmesine rağmen Panzerler'in iki golüne engel olamadı ve şampiyonu penaltı atışları belirledi. Batı Almanya'dan Uli Hooness'in penaltı kaçırmasından sonra Çekoslavakya'dan Penenka topun başına geçti ve Çekler'e kupayı getiren golü kaydetti. Çekoslavakya turnuvanın ilk maçında İngiltere'ye 3-0 yenilerek kötü bir başlangıç yaşasa da ardından oynadığı 9 maçı da kazanarak Avrupa Şampiyonu oldu.

1976 AVRUPA FUTBOL ŞAMPİYONASI

KATILAN TAKIMLAR:

Çekoslavakya
Galler
Yugoslavya
İspanya
Hollanda
Sovyetler Birliği
Belçika
Batı Almanya

ÇEYREK FİNAL:

Çekoslavakya 2 - 0 (2 - 2) Sovyetler Birliği
Hollanda 5 - 0 (2 - 1) Belçika
Yugoslavya 2 - 0 (1 - 1) Galler
İspanya 1 - 1 (0 - 2) Batı Almanya

YARI FİNAL:

Çekoslavakya 3 - 1 Hollanda (Uzatmalarda)
Batı Almanya 4 - 2 Yugoslavya (Uzatmalarda)

ÜÇÜNCÜLÜK:

Hollanda 3 - 2 Yugoslavya (Uzatmalarda)

FİNAL:

Çekoslavakya 2 - 2 Batı Almanya (5-3 Penaltı atışları)

-------------------------------------------

YİNE BATI ALMANYA

1980'de İtalya'da düzenlenen turnuva ise Avrupa Futbol Şampiyonası'nda format anlamında tam bir çehre değişikliği yarattı. Finallere katılmaya hak kazanan 8 takım ve iki grup ile başlanan turnuva gruplarda ilk sırayı alan takımları doğrudan finalde, ikinci sırayı alan takımlar ise finalin ardında 3.'lük 4.'lük maçına çıktılar.

Finalin ismi Batı Almanya ve Belçika'ydı. Öte yandan bu turnuva Avrupa Futbol Şampiyonası tarihine 'tüm maçların aynı ülkede oynandığı ilk turnuva' olarak geçti. Tüm maçlar İtalya'da gerçekleştirildi. Roma'da oynanan finalde Batı Almanya Belçika'yı 2-1 mağlup ederek tarihine ikinci Avrupa Şampiyonluğunu taşıdı ve kupaya uzandı.

1980 AVRUPA FUTBOL ŞAMPİYONASI

KATILAN TAKIMLAR:

Batı Almanya
Çekoslavakya
Hollanda
Yunanistan
Belçika
İtalya
İngiltere
İspanya

ÇEYREK FİNAL:

Yok grup birincileri direk finale çıktı.

ÜÇÜNCÜLÜK:

İtalya 1 - 1 (8 - 9) Çekoslavakya (Penaltılar)

FİNAL:

Batı Almanya 2 - 1 Belçika

------------------------------

PLATİNİ EFSANESİ

84'de ev sahibi Fransa'ydı. Bu bir anlamda da Fransa'nın büyük efsanesi Michel Platini'nin Avrupa Futbolu'na damgasını vurması için de büyük bir fırsattı. 1980 İtalya'da oynanmayan 'yarı final' maçları 1984 Fransa Avrupa Futbol Şampiyonası ile tekrar geri döndü. 8 takımın elemelerden sonra finallere katılma şansı yakaladığı turnuvada, gruplarda ilk sırayı alan takımlar diğer grubun ikincisi ile bir yarı final müsabakasına çıktılar. Paris'te düzenlenen finalde rakipler Fransa ve İspanya'ydı. Ev sahibi ekip İspanya'yı finalde 2-0 mağlup ederek tarihinde ilk kez bir Avrupa Şampiyonluğu'na uzanırken, final maçında frikikten golünü atan Platini turnuvayı 9 gol gibi rekor bir rakam ile kapattı ve gol kralı oldu. Turnuvada Platini her maçta gol kaydetmiş iki maçta ise Fransa adına hat-trick yapmıştı.

1984 AVRUPA FUTBOL ŞAMPİYONASI

KATILAN TAKIMLAR:

Fransa
Danimarka
Belçika
Yugoslavya
Batı Almanya
Portekiz
Romanya
İspanya

ÇEYREK FİNAL:

Yok gruplarda ilk iki sırayı alan takımlar direk yarı finale yükseldi.

YARI FİNAL:

Fransa 1 - 1 (3 - 2) Portekiz (Uzatmalar)
Danimarka 1 - 1 (4 - 5) İspanya (Penaltılar)

FİNAL:

Fransa 2 - 0 İspanya

-------------------

88'de turnuva Almanya'da düzenlendi. Format değişikliğine gidilmeden oynanan turnuvada finalde Portakal kokusu vardı. Hollanda Sovyetler Birliği'ni Münih Olimpiyat Stadyumu'nda 72 bin kişinin önünde oynanan maçta Marco Van Basten'in müthiş volesi ve Gullit'in kafa golleriyle 2-0 mağlup etti ve şampiyonluğa uzandı. Ev sahibi Almanya gruptan 1.ci olarak çıkmasına rağmen yarı finalde Hollanda'ya boyun eğerek final yüzü görememişti.

1988 AVRUPA FUTBOL ŞAMPİYONASI

KATILAN TAKIMLAR:

Batı Almanya
İtalya
Danimarka
İspanya
SSCB
İngiltere
Hollanda
İrlanda

ÇEYREK FİNAL:

Yok gruplarda ilk iki sırayı alan takımlar direk yarı finale yükseldi.

YARI FİNAL:

Batı Almanya 1 - 2 Hollanda
SSCB 2 - 0 İtalya

FİNAL:

SSCB 0 - 2 Hollanda

----------------------------

DANİMARKA'NIN KADERİ ŞAMPİYONLUK

1992'de İsveç'te düzenlenen turnuva ise politik anlamda çok konuşuldu. Sovyetler Birliği'nin Bağımsız Devletler Topluluğu olarak ayrılmasından sonra turnuvaya Rusya, Ukrayna, Beyaz Rusya, Kazakistan, Özbekistan, Türkmenistan, Kırgızistan, Ermenistan, Moldova ve Tacikistan'dan gelen futbolcular ile kurduğu karma bir kadro ile 'Bağımsız Devletler Topluluğu' adı ile katıldı.

O dönem Yugoslavya'da yaşanan iç savaş ise elemelerden sonra finallere katılma hakkı kazanan Yugoslavya'nın turnuvaya girmesini engelledi. Yugoslavya'nın yerine şampiyonaya Danimaka katıldı. UEFA Danimarka'nın kupaya katılacağını turnuvanın başlamasına 11 gün kala açıkladı. Danimarkalılar 11 günlük hazırlığın ardından ilk maçlarına çıktılar.. Final Göteborg'da Danimarka ve Almanya arasında oynandı. Turnuvaya sonradan katılma şansı yakalayan Danimarka, Almanya'yı 2-0 mağlup ederek sürpriz bir şekilde Avrupa Şampiyonu oldu.

1992 AVRUPA FUTBOL ŞAMPİYONASI

KATILAN TAKIMLAR:

CIS
Danimarka
İngiltere
Franca
Almanya
Hollanda
İskoçya
İsveç
Yugoslavya

ÇEYREK FİNAL:

Yok gruplarda ilk iki sırayı alan takımlar direk yarı finale yükseldi.

YARI FİNAL:

İsveç 2 - 3 Almanya
Hollanda 2 - 2 (4 - 5) Danimarka (Penaltılar)

FİNAL:

Danimarka 2 - 0 Almanya

----------------------------------

ALTIN GOL EVİMİZE GELDİ

1996'da İngiltere'de gerçekleştirilen 'Futbol evinize geliyor' sloganlı turnuvada format değişikliği vardı. Eski turnuvaların aksine finallere 16 takım katıldı. Dörderli 4 grup halinde oynanan müsabakalarda gruplarda ilk iki sırayı alanlar bir üst tura yükseldi. Takım sayısının arttırılması ile Türkiye ilk kez bir Avrupa Futbol Şampiyonası finallerinde mücadele etme hakkı kazandı.

96 finalinin adı Almanya - Çek Cumhuriyeti'di. Almanya ile Çek Cumhuriyeti'nin Londra'da Wembley Stadyumu'ndaki final mücadelesi nefesleri kesti. 90 dakikası 1-1 biten maçta son sözü uzatmalarda 'Altın gol' ile Almanya'nın efsanesi Oliver Bierhoof söyledi. Bierhoff'un 95. dakikada attığı gol Panzerlere 3. kez Avrupa Şampiyonluğu'nu tattırdı. 1976'da o zamanki adlarıyla Batı Almanya ve Çekoslavakya yine finalde karşı karşıya gelmiş penaltılar ile Çekler kupaya uzanmıştı. Bir anlamda EURO96 Almanya'nın Çekler'den rövanşı alması oldu.

1996 AVRUPA FUTBOL ŞAMPİYONASI

KATILAN TAKIMLAR:

Bulgaristan
Hırvatistan
Portekiz
Romanya
Rusya
İskoçya
İspanya
İsviçre
Türkiye
Hollanda
İtalya
Almanya
Fransa
Danimarka
Çek Cumhuriyeti
İngiltere

ÇEYREK FİNAL:

İngiltere 0–0 (4-2) İspanya (Penaltılar)
Hollanda 0–0 (4-5) Fransa (Penaltılar)
Almanya 2–1 Hırvatistan
Çek Cumhuriyeti 1–0 Portekiz

YARI FİNAL:

Fransa 0–0 (5-6) Çek Cumhuriyeti (Penaltılar)
İngiltere 1–1 (5-6) Almanya (Penaltılar)

FİNAL:

Almanya 2–1 Çek Cumhuriyeti (Uzatmalar - Altın gol)

------------------------------


2000'de UEFA Avrupa Futbol Şampiyonası yine bir ilke imza attı ve ev sahipliğini iki ülke birden gerçekleştirdi. Belçika ve Hollanda'nın ortaklaşa düzenlediği turnuvada kuşkusuz sürprizi yapan takımı Portekiz'di. Portekiz'in grup maçlarında Almanya'yı 3-0 gibi farklı bir skorla geçmesi turnuvaya damga vururken, Portekiz'e dur diyen takım yarı finalde Fransa oldu. Yarı finalde Fransa uzatmalarda Portekiz'i safdışı bırakarak finale yükseldi.

Finalde Fransa'nın rakibi İtalya'ydı. Kupa Rotterdam'da, Hollanda'da oynanan final müsabakasının 90 dakikalık kısmında sahibini bulamadı. Uzatmalara giden maçta 103. dakikada Trezequet'in kafa vuruşu 'Altın gol'ü Fransa hanesine yazdırdı ve Fransa 1984'de uzandığı kupadan sonra ikinci kez Avrupa Şampiyonu oldu.

2000 AVRUPA FUTBOL ŞAMPİYONASI

KATILAN TAKIMLAR:

Belçika
Çek Cumhuriyeti
Danimarka
İngiltere
Fransa
Almanya
İtalya
Hollanda
Norveç
Portekiz
Romanya
Slovenya
İspanya
İsveç
Türkiye
Yugoslavya

ÇEYREK FİNAL:

Türkiye 0–2 Portekiz
İtalya 2–0 Romanya
Hollanda 6–1 Yugoslavya
İspanya 1–2 Fransa


YARI FİNAL:

Fransa 2–1 Portekiz (Altın gol) (Uzatmalarda)
İtalya 0–0 (3-1) Hollanda (Penaltılar)

FİNAL:

Fransa 2–1 İtalya (Altın gol)

---------------------

YENİLMEYEN TAKIM YUNANİSTAN

EURO 2004 Portekiz'de düzenlendi. UEFA Portekiz'in yaptığı organizasyon için turnuva sonunda "Bu tarihe kadar yapılan en iyi turnuvaydı" dedi. Gerçekten öyleydi. Portekiz hükümeti tüm turnuva için yaklaşık 4 milyar euro harcadı. 10 adet son teknoloji ürünü stadyum yapıldı.

Muhteşem bir açılış seranomisi ve ardından takımların heyecan dolu mücadeleleri her futbolsever için altın değerindeydi. Portekiz'in ev sahipliğini yaptığı turnuvada sürpriz bir takım vardı. Turnuva başında turnuvayı kazanmasını kimsenin beklemediği Yunanistan sert ve gol yemeyen katı defansif oyunu ile finale kadar geldi. Lisbon'da oynanan finalde Yunanistan'ın rakibi Portekiz'di. Futbolları çıkışta olan iki takımın mücadelesinde 57. dakikada Charisteas'ın golü Yunanistan'a tarihindeki ilk Avrupa Şampiyonluğu'nu getirdi.

2004 AVRUPA FUTBOL ŞAMPİYONASI

KATILAN TAKIMLAR:

Bulgaristan
Hırvatistan
Çek Cumhuriyeti
Danimarka
İngiltere
Fransa
Almanya
Yunanistan
İtalya
Letonya
Hollanda
Portekiz
Rusya
İspanya
İsveç
İsviçre

ÇEYREK FİNAL:

Portekiz 2-2 (6-5) İngiltere (Penaltılar)
Fransa 0–1 Yunanistan
İsveç 0–0 (4-5) Hollanda (Penaltılar)
Çek Cumhuriyeti 3–0 Danimarka

YARI FİNAL:

Portekiz 2–1 Hollanda
Yunanistan 1–0 Çek Cumhuriyeti (Uzatmalar)

FİNAL:

Portekiz 0–1 Yunanistan